Heel veel projecten mislukken in Nederland. Dat is opmerkelijk: in Nederland wonen namelijk heel veel projectmanagers. Naast voetbal lijkt projectmanagement een nationale sport te worden. Volgens mij zijn er meer Nederlanders die Prince 2 Practitioner gekwalificeerd zijn dan dat er landgenoten zijn die over een typediploma beschikken (logisch: typen doe je immers niet zelf, dat moet je managen c.q. een ander laten doen).

Bovendien zijn Nederlanders wereldkampioen in het samenstellen van project- en stuurgroepjes waarbij herhaaldelijk – vaak om zelf geen verantwoordelijkheid te hoeven dragen – externe projectmanagers met voldoende senioriteit en dito honorarium worden ingehuurd. Nu wil het geval dat de economie onder druk staat. Het ideale moment lijkt me om een aantal zaken anders aan te pakken.

Ik pleit voor meer zelf doen. Dus zelf projecten managen en dan met kleinere en effectievere teams waarbij de verantwoordelijkheid over projecten en taken niet bij groepen mensen maar bij individuen wordt gelegd. Laten we vooral de individuele projectmedewerker heldere, realistische doelen en verantwoordelijkheden toekennen en daar ook verantwoordelijk voor houden! Mocht je denken dat je met meer mensen meer gedaan krijgt dan kan ik je wijzen op een onderzoek uit 1968 van John Darley en Bibb Latane waaruit het tegenovergestelde blijkt:

In 1964 werd op klaarlichte dag een vrouw vermoord. 38 Mensen zagen het gebeuren en deden niets. Naar aanleiding daarvan voerden John Darley en Bibb Latane in 1968 het Bystander Apathy Experiment uit. De vraag die centraal stond was de volgende: maakt het feit dat mensen deel uitmaken van een groep ze ook terughoudend in het nemen van hun verantwoordelijkheid en het bieden van hulp?

De uitkomst: als er sprake is van een noodgeval en we de enige persoon in de buurt zijn is de druk om te helpen heel hoog. We voelen ons dan voor 100% verantwoordelijk voor wat er gebeurt. Echter, wanneer de groep uit meer mensen bestaat – laten we zeggen 10 personen – dan voelen we ons voor maar 10% verantwoordelijk. Het wrange is: dat geldt dus voor alle personen in de groep.

Wat ook bleek is dat er maar een heel klein excuus nodig is om in een dergelijke omstandigheid geen hulp te bieden of de verantwoordelijkheid te nemen. Het meest voorkomende excuus is: “een ander zal wel helpen”. Dit zal men nooit hardop zeggen maar uit het onderzoek van Darley en Latane bleek dat men zo wél denkt.

Welke lessen kunnen we als projectmanager hieruit trekken?

De aanleiding voor het onderzoek van Darley en Latane is natuurlijk tragisch. Het illustreert wel gedrag dat ook herkenbaar is op de werkvloer: denken dat de ander de verantwoordelijkheid neemt. Dit is natuurlijk het laatste wat je wilt wanneer je een project in goede banen probeert te leiden. Hoe ermee om te gaan:

1. Het individueel benaderen van medewerkers geniet duidelijk de voorkeur boven het benaderen van een groep medewerkers. Door de individuele benadering voelt de betreffende medewerker zich meer verantwoordelijk voor de doelstellingen en verantwoordelijkheden.
2. Zorg ervoor dat taken, doelen en verantwoordelijkheden heel specifiek worden geformuleerd. Doe dat samen met individuele medewerkers. Door specifiek te zijn wordt voorkomen dat tijd, energie en middelen worden verspild aan onbelangrijke acties.
3. Wanneer medewerkers vragen wat precies het eindresultaat is wat van hun wordt verwacht is dat goed. In feite vragen ze naar een SMART geformuleerde doelstelling. Doe een dergelijke vraag vooral niet af als een gebrek aan zelfsturing. Door de tijd te nemen om samen tot SMART geformuleerde doelen te komen wordt een veelvoud aan tijd bespaard!
4. Benut het gegeven dat wanneer de organisatie Het Nieuwe Werken of Flexibel Werken hoog in het vaandel heeft staan projectmedewerkers meer op zichzelf zijn aangewezen: er is meer sprake van een-op-een overleg. Er is minder ruimte voor een excuus dat er op neerkomt dat een ander het wel op zal pakken.
5. Informeer geregeld naar de voortgang en coach medewerkers een-op-een om op koers te blijven.
6. Maak gebruik van microblogging (bij voorkeur Yammer. Als je Twitter gebruikt: zorg dan voor afgeschermde accounts) om makkelijk, informeel en bondig in touch te blijven. De voordelen van een dergelijk medium zijn: 1. Er wordt een-op-een gecommuniceerd terwijl andere projectmedewerkers wel elkaars voortgang kennen en weten waar individuele kennis te vinden is. En 2. communicatie kost heel weinig tijd in tegenstelling tot e-mail of bellen. Met name voor organisaties waar Het Nieuwe Werken of thuiswerken wordt gestimuleerd is microblogging een ideaal instrument.

Effectief of efficiënt werken?

Er is een evident verschil. Effectiviteit impliceert doelmatigheid. Met zo min mogelijk inspanning en dus met zo min mogelijk gebruik van tijd, inzet en middelen een zo groot mogelijk gewenst effect in de richting van de doelstelling bereiken. 

Over efficiënt wordt gesproken wanneer een proces goed verloopt. Efficiënt gaat over processen. Effectief gaat over doelmatigheid. Om een voorbeeld te geven: het is efficiënt om een vervelende boodschap per e-mail te versturen. Een druk op de knop en klaar ben je. Het is daarmee niet effectief. Even bij iemand langslopen om vis à vis met de juiste aandacht een vervelende boodschap te bespreken is niet efficiënt maar wel effectief.

Het meest optimaal is om effectief en efficiënt met elkaar te combineren. Maar dat is niet altijd mogelijk, blijkens voornoemd voorbeeld. Voorwaarde om een afweging tussen efficiënt of effectief te kunnen maken is een hoge mate van zelfbewustzijn en het in een split second kunnen toetsen aan je verantwoordelijkheden en de doelen die je wilt bereiken. Dat is je koers. Anders geformuleerd: je kunt dus heel efficiënt jezelf bezig houden met domme dingen (“Things” zo je wilt).

Timemanagement en Getting Things Done (GTD)

Er duiken filmpjes op waarbij mensen beweren dat heel hun leven is veranderd dankzij Getting Things Done (GTD). Nou moet ik er wel bij vertellen dat een groot deel van deze filmpjes vooral op Youtube geplaatste Amerikaanse huisvlijt is.
Maar stel je eens voor: je gaat naar een eendaagse cursus Getting Things Done (GTD) en sindsdien is heel je leven veranderd. Je hebt het licht gezien en dagelijks dreun je de liturgie van David Allen op. Met ‘lotgenoten’, die ooit een cursus Getting Things Done (GTD) hebben gevolgd, deel je het bijna onuitsprekelijke mystieke wezen achter de begrippen ‘next action’ of ‘stuff’.
De wereld rond Getting Things Done (GTD) kent zelfs fundamentalisme: Getting Things Done (GTD) duldt geen afgoden en zal boven alles aanbeden en bemind moeten worden! Getting Things Done (GTD) is, zo vindt de schare trouwe volgelingen, namelijk geen timemanagement. Nee, Getting Things Done (GTD) is verlicht als een lege inbox… Een gelukzalige belevenis die je alleen maar kunt ervaren met een leeg hoofd.

Dit soort devote en kritiekloze idolisering is een herhalend patroon. Eerder was daar ook sprake van bij de The seven habits of highly effective people van Stephen Covey. Dit trekt echter wat mij betreft de aanpak van Covey noch Allen in twijfel. Het zegt vooral veel over het volgzame karakter van hun ‘kudde’. Maar laat het aanstekelijke enthousiasme van een grote schare ‘lotgenoten’ geen reden zijn voor het matigen van een kritische opstelling zoals je die in de basis wél hoort te hebben.

Nu ben ik van mening dat Getting Things Done (GTD) een aantal heel sterke en toepasbare elementen kent. Inderdaad is het een manier om gefocust te kunnen werken aan acties. In onze training worden dan ook de beste eigenschappen van Getting Things Done (GTD) toegepast! Het is echter geen volwaardige manier die mensen effectiever maakt. Het voert mijns insziens veel te ver om, als ware je een bekeerling, Getting Things Done (GTD) te gaan evangeliseren. Getting Things Done (GTD) is vooral een methode die gericht is op efficiënt werken. Sneller meer taken kunnen uitvoeren is mooi meegenomen maar maakt mensen en organisaties niet effectiever. Het is te vaak een vorm van symptoombestrijding.
De oorzaak daarvan is naar mijn mening gelegen in het feit dat Getting Things Done (GTD) uitgaat van de premisse dat cursisten (en organisaties) goed in staat zijn hun doelstellingen te formuleren en als uitgangspunt te nemen. Mijn ervaring is daarentegen dat dit voor cursisten juist een erg moeilijk opgave is. Het ontwikkelen van een koers is echter wel dé voorwaarde om effectief te kunnen zijn.

Is daarmee Getting Things Done (GTD) een slechte methode? Nee! Zoals eerder gezegd: elementen uit Getting Things Done (GTD) gebruik ik in onze trainingen ook. Maar ik wil cursisten vooral efficiënt én effectief maken. Dat reikt verder dan nog sneller acties afronden. Om terug te komen op dat lege Getting-Things-Done-hoofd: het kan geen kwaad dat mensen goed nadenken voordat ze als een bezetene next action na next action uitvoeren. Laat ze vooral hun doelstellingen continu on top of mind hebben. Het hoofd hoeft wat mij betreft niet helemaal leeg te zijn. Laat het vooral regelmatig vollopen met een helder en specifiek beeld van de gewenste eindresultaten of de uiteindelijke situatie waarin men zich wil bevinden.

Symptoombestrijding helpt niet

Vier op de vijf managers maakt zich zorgen over werkgerelateerde stress. Jacques van der Klink, hoogleraar gezondheidswetenschappen te Groningen, constateert dat er vooral aan symptoombestrijding wordt gedaan. Een veel voorkomende oorzaak is naar mijn mening dat men geen heldere doelen stelt. In de basis is men daardoor al voor een groot deel stuurloos. Daar zal dus meer aandacht aan moeten worden besteed. Snel veel acties uitvoeren op de Getting Things Done (GTD) manier lost het probleem niet op wanneer deze acties niet bijdragen aan wezenlijke doelen. We zijn dan alleen maar kostbare tijd en energie op een efficiënte manier aan het verspillen. Laat mensen vooral nadenken en hun hoofd regelmatig vullen met ware en heldere doelstellingen!

Next action

Mocht je toch de verleiding niet kunnen weerstaan om het idioom van David Allen te bezigen dan heb ik het volgende advies voor je: Neem de tijd en rust om na te denken over je doelen en leg ze vast. Dat zijn goede next actions!

Voor de meesten onder ons die hun Twitter account hebben gekoppeld aan hun LinkedIn profiel is onderstaand bericht bekend.

LinkedIn update

At LinkedIn, we want to provide a simple and efficient experience for members like you. So from time to time, we take a look at our set of features to evaluate how they’re being used by our members. Part of this process sometimes means we decide to eliminate a feature, so we can better invest those resources in building more great LinkedIn products.

Recently, it was decided that the Tweets application, a LinkedIn feature that you’ve used at some point, will no longer be supported as of January 31, 2012. Starting on that date, you will no longer be able to post recent tweets in a module on your profile or view recent tweets in a separate module on the home page. However, you can still display tweets on your profile by binding your Twitter and LinkedIn accounts and then tweeting with an #in hashtag.

LinkedIn en lifestreaming

Klaarblijkelijk heeft LinkedIn het besluit genomen om de weergave van tweets binnen LinkedIn aan banden te leggen. De weergave van tweets van mensen die je volgt zal niet meer in de homepage aan te treffen zijn.

LinkedIn werd steeds meer een hybride netwerk waarbij het zakelijke karakter minder prominent werd doordat gebruikers meer en meer hun dagelijkse beslommeringen, zoals bijvoorbeeld het eten van boerenkool met rookworst, deelden met zakelijk internet. Sterker nog, door het gebruik van applicaties als Foursquare werd het zelfs mogelijk om erachter te komen dat ook nette bakfietsmoeders als ramptoerist de roemruchte New Kids cafetaria in het Den Dungen (bij Maaskantje) met hun kroost bezochten. Om nog maar te zwijgen van keurige heren die zonder er erg in te hebben uitgeroepen werden tot Mayor van een etablissement waar ze liever niet mee geassocieerd willen worden.

Niets menselijks is ons allen vreemd dus men moet wat mij betreft vooral doen wat men ook werkelijk wil doen. Als het goed is maakt werk een kleiner onderdeel uit van ons leven dan wat we privé uitspoken.
Maar goed, er zijn nou eenmaal mensen die normatief zijn ingesteld en die zelfs aanstoot nemen aan een update op LinkedIn waarin wordt gejuicht om een voetbaluitslag. Zij worden nu op hun wenken bediend. Het blijft zodra ze LinkedIn bezoeken buiten hun blikveld.

Maar LinkedIn gaat toch over mensen?

Ja dat klopt! Persoonlijk stoorde ik me in het geheel niet aan niet-zakelijke of heel persoonlijke berichten. Er is wat mij betreft niets mis mee om meer te weten te komen over de persoon achter de CV.

Persoonlijk hecht ik meer waarde aan de persoon dan aan de theoretische achtergrond. Zo vind ik het belangrijk dat iemand streetwise en slim in plaats van de veilige volgzaamheid zelve is. Dat is toch iets dat vooral blijkt uit gedrag (waar tweets vaak een weerslag van zijn).

Bovendien, wanneer ik weet dat een relatie een culinair belezen lekkerbek is kan ik daar rekening mee houden wanneer ik hem uitnodig voor een lunch. Sterker nog, de persoonlijke tweets gaven in een aantal gevallen leuke input om met tongue in cheek een gespreksonderwerp aan te snijden en het ijs te breken. Dat gebeurde trouwens ook omgekeerd. Ik werd wel eens met een grote grijns herinnerd aan een door mij geplaatste tweet. Terugkijkend was het dan zo dat dat de communicatie met de disgenoot snel informeler werd. Gaat deze mogelijkheid verdwijnen? Nee, je zal gewoon tweets bij het profiel van de betreffende persoon aantreffen.

LinkedIn en het delen van opmerkzaamheid

Wat ook veel werd getweet waren nieuwtjes die mensen hadden opgevangen. Prima wanneer het politiek, technisch, zakelijk of economisch nieuws betreft dat van invloed kan zijn op het zakenleven.

Echter, naast dergelijke berichten – al dan niet geautomatiseerd middels RSS – kwamen er ook veel irrelevante topics voorbij. Denk hierbij aan onderwerpen die betrekking hadden op The Voice of Holland, Amber alerts, geretweette berichten van een wijkagent in Hoogeveen, en ga zo maar door. Aan alles is natuurlijk een zakelijke draai te geven. Al stoor ik mij er niet aan: dergelijke berichten zijn mijns inziens minder relevant voor een medium als LinkedIn en de behoefte van de gemiddelde en modale LinkedIn gebruiker.

LinkedIn en e-mail in de inbox

LinkedIn stuurt updates per mail. Ik heb een filter ingesteld dat deze e-mail nooit in mijn inbox terecht komt maar linea recta naar de prullenbak wordt verwezen. Als ik up to date wil blijven dan ga ik zelf wel naar LinkedIn. Waarom doe ik dat? Ik vind dat het de updates onvoldoende relevant zijn. Mede door minder relevante tweets. Als ik iets over iemand wil weten kijk ik op het profiel van de persoon in kwestie en zie ik in een aantal gevallen aan de status updates wat deze persoon zoals getweet heeft over zijn dagelijks leven. In mijn geval maak ik dus geen gebruik van de feature van LinkedIn om haar gebruikers middels e-mail op de hoogte te houden. Het maakt in beginsel voor mij niet uit of het al dan niet in de mail is vermeld: de LinkedIn berichten eindigen toch in de prullenbak.

Hoe gaat LinkedIn er uit zien?

Na een update is vooralsnog het bericht dat de updates van anderen niet meer in je persoonlijke homepage te zien zal zijn. Het voordeel is dat irrelevante informatie of anderszins trivia buiten beeld blijven.

LinkedIn: less is more!

Ik denk dat het snoeien in tweets LinkedIn als medium weer duidelijk op de kaart zet als zakelijk sociaal netwerk. Zie het maar als een stukje personal branding van een sociaal medium. Een duidelijk geval van less is more als je het mij vraagt.

Wat vind jij van de actie van LinkedIn?

Feel free om the reageren!

Begin 2012 hebben wij onze nieuwe (deze!) website gereleased. Met deze site willen wij onze klanten nóg beter informeren over onze trainingen. De site zal verder worden verrijkt met blogposts.

Uiteraard wordt feedback erg op prijs gesteld. Graag zie ik je reactie tegemoet!

Op grond waarvan zeg jij “nee”?

Georganiseerd zijn is belangrijk! Georganiseerd zijn reikt ook veel verder dan alleen maar het bureau. Organisatie begint vanuit het hart, het gevoel. Voordat u denkt:”Wat is die Bas Hoorn soft aan het leuteren…”, ik ben niet van het softe geleuter (evenmin van stoere taal overigens!). Wat ik bedoel met te zeggen dat organisatie vanuit het hart of het gevoel komt is dat een organisatie een voortvloeisel is van een visie, van doelen die we diep vanuit ons hart willen bereiken. We moeten eerst weten waar we naartoe willen, in welke situatie we ons willen bevinden. Pas als we dat weten organiseren we de weg naar die gewenste situatie.

Allereerst: Waarom is Nee zeggen belangrijk bij timemanagement?

Omdat het je een boel taken (of gedoe en tijdsverspilling zo je wilt) bespaart die niet bijdragen aan je doelen. En als je geneigd bent om ‘Ja’ te zeggen moet je jezelf eens afvragen of aardig gevonden willen worden bijdraagt aan jouw belangen!

Nee zeggen moet je met overtuiging doen!

‘Nee’ zeggen kan je dus alleen maar als je helder hebt waar je naar toe wilt én als je op grond van overzichtelijke informatie kunt beoordelen dat de vraag aan jou (waar dus je ‘nee’ op gaat zeggen) niet aan je doelen bijdraagt of zelfs het bereiken van je doelen in gevaar brengt of vertraagd. Ook hier kan het gevoel je helpen. Als je diep in je hart weet waar je naartoe wilt dan voel je beter aan of iets wel of niet aan jouw doelen bijdraagt. Jouw Nee is dan ook veel overtuigender. Daarmee zeg ik niet tactloos!

Is Nee zeggen onaardig?

Neeeeheeeee! (haha) Dat is het niet! Als je een goede reden hebt om ‘Nee’ te zeggen staat dat los van wel of niet aardig zijn. Waar het om gaat is dat je vanuit je eigen doelen denkt en vooral voelt (privé en/of professioneel). Dus ‘Nee’ zeggen is misschien zelfs een vorm van aardig zijn voor jezelf als het bijdraagt aan je doelen.

En hoe organiseer je dat Nee zeggen dan!?

Bepaal wat wel en niet belangrijk voor je is door taken, informatie, tijdsbesteding en relaties af te zetten tegen je doelen.

Zorg er altijd voor dat je overzicht hebt: alleen dan weet je of je richting je doelen koerst. Leg ze vast en hou ze in beeld!

En het is de toon die de muziek maakt. ‘Nee’ kun je op heel veel manieren zeggen. Ik geef de voorkeur aan ‘Nee’ met een prachtige strik eromheen . Dus zeg je ‘nee’ met tact.

1. Geef meer dan je ontvangt

Je zal het respect van anderen moeten verdienen. Dat gaat niet ineens. Je zal eerst de rug van de ander moeten krabben voor je zelf aan de beurt bent. Draag dus actief bij aan discussies en geef waardevolle informatie, tips en meningen. Dat kan bijvoorbeeld door te reageren binnen sociale netwerken of door het schrijven van artikelen en blogposts. Let op: onder tips en meningen versta ik dus niet een opmerking als: “Als je mijn product had afgenomen was je probleem opgelost”.

2. Gebruik geen scheldwoorden

Ga niet op iedereen schelden en tieren. Ook al haalt iemand het bloed onder je nagels vandaan. Gebruik zeker geen termen die je in het dagelijks leven niet eens in de mond durft te nemen. ‘t Is makkelijk om via een toetsenbord lomp gedrag te vertonen. Hou je reputatie hoog.

3. Voeg waarde toe

Onder aan de streep moet je jezelf de vraag stellen: “Heeft de gemeenschap – community – mijn bijdrage als waardevol kunnen beschouwen?”. Om een voorbeeld te geven: ga dus niet de hele tijd je merk roeptoeteren of quasi interessant verkondigen dat je met interessante en spannende en strategische dingen bezig bent. Allemaal doorzichtige vormen van windowdressing! De gemeenschap is belangrijk. Draag daar dus aan bij. Als je zo veel met ‘spannend’ en ‘strategisch’ bezig bent, deel dan een spannende en strategische visie met anderen.

4. Ga niet andermans pogingen ondermijnen

Je oogst wat je zaait door inspanningen van anderen op social media sites te ondermijnen of saboteren. Het wordt ook niet als aardig beschouwd. Je kunt van een ander vinden wat jij wil, maar jouw mening is niet de norm voor de rest van de gemeenschap. Dus, niet doen! Een inspanning van een ander kan waarde hebben voor anderen. En wat als anderen zich gedragen als egoïsten, opportunisten of domweg oplichters? Als overduidelijk aantoonbaar is dat men de kluit belazert, dan mag je er best wat van zeggen. Maar wees beleefd en voorzichtig.

5. Probeer de boel niet voor de gek te houden

Laat je niet in met de ‘handel in vrienden’ of ‘handel in followers’. Dit heeft allemaal geen zin. Deze zogenaamde short cuts kosten geld, leveren niets op en keren zich op den duur tegen je. Facebook heeft er inmiddels al een protocol voor. Ga ook niet onder het mom van een advies proberen je waar te verkopen. Dat wordt ervaren alsof je iemand voor de gek wilt houden, dat is beledigend.

6. Bouw kwalitatieve relaties op

Men is geneigd mensen die men kent en die men sympathiek vind te helpen. Mensen die je in het echt kent en waar je het goed mee kunt vinden zijn de beste relaties. Mensen die je niet uit het echte leven kent hebben meer tijd nodig om een band met je op te bouwen. Neem die tijd, forceer niets. En, ben jezelf en besef dat niet iedereen jou aardig zal en kan vinden.

Daarnaast sluit online contact een ontmoeting in het echte leven niet uit. De Tweetups zijn daar de meest duidelijke voorbeelden van. Maar als er een klik is kun je ook een keer kennis maken onder het genot van een kop koffie, thee of een pintje.

7. Niet pushen!

De hele tijd mensen vragen om je blog te promoten of je van feedback te voorzien gaat vervelen. Mensen raken op den duur hun geduld kwijt. De eerlijkheid gebiedt te zeggen dat ik daar zelf ook wel eens de fout mee ben in gegaan. Geef meer, en kijk ook naar de mores van de gemeenschap (het volgende punt). Dus, schrijf meer en voeg waarde toe! Alleen dan is er ook reden tot promotie van je blog.

8. Heb respect voor de mores van de gemeenschap

Wat je in het dagelijks leven doet moet je ook in online gemeenschappen doen. Pas je aan en gedraag je correct. Gebruik de codes van je groepsgenoten. Online zijn er ook verschillen. Een groep op Linkedin bestaande uit accountants kent een heel andere manier van communiceren dan een Hyve van een voetbalclub. Pas je stijl van communiceren dus aan.

9. Luister naar anderen, kritiek is een waardevol geschenk!

Een van de mooiste dingen van Social Media is feedback: goede kritiek! Volg niet je instinct door in de verdediging te gaan. Probeer je juist oprecht te verplaatsen in de mening van de ander en geef daar ook blijk van. De mening en kritiek van een ander is gratis advies. Van Feedback kun je leren. Kritiek is geen aanval, het is een waardevol geschenk!

10. Neem je verantwoordelijkheid

Internet kan lekker anoniem zijn. Toch geldt ook hier dat eergevoel en verantwoordelijkheidsbesef van belang zijn. Je zal het respect van anderen verdienen wanneer je duidelijk staat voor wie je bent en je verantwoordelijkheid neemt voor wat je communiceert. Ook al is je omgeving het niet met je eens. Wees integer. Sta voor wie je bent! Dat onderscheid profileert je. Dat lijkt misschien haaks te staan op punt 9, maar dat is het niet. Door je sterke punten en je uitgesproken mening op correcte wijze te communiceren weten mensen wat ze aan je kunnen hebben.

11. Wees aardig én echt!

Onder aan de streep zou je bijna kunnen zeggen dat het draait om een ding: wees aardig! Dat is wat anders dan ‘doe alsof je aardig bent’. Je mag gerust een uitgesproken mening hebben. Maar altijd aardig en correct blijven.

Weet jij nog een paar regels die we hieraan kunnen toevoegen? Doe maar een suggestie.

Ik ben een leuke lijst met tips van Leo Babauta tegengekomen om e-mail te lijf te gaan. Ik heb het voor jullie vertaald, op een aantal punten aangepast, voorzien van voorbeelden uit mijn dagelijkse praktijk en nog wat extra tips toegevoegd zodat het voor jullie meteen toepasbaar is. Onmiddellijk na het lezen van deze tips kun je er meteen mee aan de slag. Het zal je dus meteen op weg helpen! Zoals jullie zullen lezen gaat het niet zozeer om een GTD, TMI Time Manager, Hoofdstukken of Complete Self methodes. We hebben het hier over universele tips die ook te koppelen zijn aan voornoemde zelfmanagement methodes.

Ik ga uit van een aanpak die op twee pijlers rust:

• Eerst gaan we snoeien in onnodig e-mailverkeer
• Vervolgens kijken we naar een slimmere manier van e-mail verwerken

A. Cut the crap!

1. Last van spam en junkmail? Investeer in een grandioos goed spamfilter of gebruik Gmail!

De grootste ellende als we het hebben over e-mail blijft spam en junkmail. Ik gebruik nu Gmail. En Gmail is goed! Is het waterdicht? Nee, maar het is wel goed! Ik heb mijn Nederlandse domeinnaam gekoppeld aan mijn Gmail account en ik krijg nooit meer spam. Een traditionele hostingprovider haalt het er niet bij. Hotmail. Live en Yahoo doen het redelijk maar zijn bij lange na niet zo goed in het weren van rommel als Gmail! Ben je gebonden aan Outlook, Mail (Apple), Entourage (Apple) of Lotus Notes: investeer in een spamfilter. Bezuinigen op spamfilters is werkelijk penny wise, pound foolish! Tijd besteden aan het filteren van spam is namelijk het domste wat je kunt doen!

2. Notificaties en bevestigingen van services. Maak rules of filters!

Er zijn online diensten die notificaties sturen. Die zijn niet bedoeld om op te reageren, het zijn berichten ter kennisgeving. Denk aan bijvoorbeeld zogenaamde ping meldingen van een weblog, notificaties dat mensen mij via Twitter volgen of ontvolgen of meldingen van Blip.

Als je deze informatie niet leest ga je er geen nadeel van ondervinden. Waarom zou je het dus lezen? Je hebt het alleen maar nodig als een keer iets misgaat en je wil nalezen wat er aan de hand was. Dit soort berichten moeten meteen de inbox uit en worden gearchiveerd. In mijn geval geldt dit ook voor e-nieuwsbrieven: die lees ik alleen maar als ik tijd over heb en er echt iets in vermeld wordt wat de moeite waard is. Dat is dus zelden het geval!

Gebruik rules of filters die ervoor zorgen dat het bericht wordt gemarkeerd als ‘gelezen’ en het meteen in een aparte map wordt geplaatst! Denk bijvoorbeeld aan een map met de naam Twitter, Blip, Managers Online of welke naam dan ook voor jou handig en van toepassing is.

3. Batch de zogenaamde snelle mailtjes

Je kent ze wel: mailtjes over bepaalde onderwerpen of van afzenders die niet meer dan een reactie van een of twee regels vragen. Deze mail parkeer je – ook weer met een rule of filter – in een map met de naam Batch. Om een voorbeeld te geven: mijn commerciële man in België houdt mij altijd goed op de hoogte van ontwikkelingen en vraagt of we er op moeten inspringen. Omdat korte antwoorden volstaan batch ik altijd mijn berichten aan hem. We kennen elkaar zo goed dat e-mails niet hoeven te worden voorzien van een ‘rozenperkje in de voortuin’: korte zinnen, that’s it. Batches knal ik er heel snel doorheen. Zorg er wel voor dat je ieder bericht apart beantwoord. Dan heb je per reactie een eigen subject wat archiveren voor jou en de geadresseerde makkelijk en overzichtelijk houdt.

4. Zogenaamd grappige mailtjes

Familie, vrienden, collega’s en zakenrelaties die jou grappige mailtjes sturen moet je een e-mail sturen waarin je hen verzoekt om dit in het vervolg niet meer te doen. Geef op een vriendelijke maar ook duidelijke manier aan dat je het op prijs stelt dat ze aan je denken maar ook dat je dagelijks veel e-mail te verwerken hebt en je dergelijke e-mails om die reden liever niet ontvangt.

Als men hieraan geen gehoor geeft kun je gerust een rule of filter maken waarmee hun e-mails in het vervolg meteen worden weggegooid. Mocht het sporadisch een belangrijke e-mail betreffen dan zal de betreffende afzender contact met je opnemen als jouw reactie uitblijft.

5. Voer de regie over allerlei verzoeken via je site of de site van het bedrijf waar je voor werkt

Een website is een grote bron van inkomende e-mail. Mensen willen commentaar geven op jouw publicaties, hebben vragen of willen dat je een link van ze plaatst. Al dit soort zaken kun je voor zijn door goed te communiceren hoe je ermee omgaat. Wanneer men commentaar wil geven op een artikel kun je dat via een formulier met een captcha laten doen: daarmee voorkom je spam en hoef je niet zelf alles te lezen. Op je contactpagina kun je aangeven dat je op bepaalde verzoeken of mailtjes niet reageert. Daarnaast kun je aan de hand van je ervaring een FAQ (veelgestelde vragen sectie) op je site plaatsen waardoor je niet bij herhaling dezelfde type vragen hoeft te beantwoorden.

6. Voed ‘cc afzenders’ op

Mensen versturen vaak cc’s zonder te beseffen dat een ontvanger deze niet hoeft te lezen. Je leest het goed: een cc hoef je – strikt genomen – niet te lezen. Omdat de meeste mensen dit niet weten lezen we ze vaak wél! Waarom sturen mensen cc’s? De twee meest voorkomende redenen zijn: 1. Indekken (een leidinggevende is wel eens als cc ontvanger opgenomen), 2. Men is te laks om na te denken voor wie de betreffende mail echt belangrijk zou kunnen zijn dus worden onnodig veel mensen lastig gevallen met een cc. Ik heb wel eens bij een interimklus meegemaakt dat ik per dag meer dan 90 van dergelijke cc’s ontving waarvan hooguit twee e-mails voor mij de moeite waard waren. Waanzin! Er zijn dus organisaties waar dit al jarenlang dagelijkse praktijk is (… en dat in deze tijden dat we willen bezuinigen (-: ).

Er zijn twee soorten cc’s op jou van toepassing: de e-mails waarin jij de rechtstreeks geadresseerde bent en de e-mails waarin jij in de cc vermeld bent. Wanneer jij geadresseerde bent en een cc aan anderen wordt om verkeerde redenen gebruikt mag je de afzender aanspreken op zijn of haar behoefte aan publiek. Geef te kennen dat je er niet van bent gediend. Dit zijn kinderachtige praktijken! Er moet echt iets aan de hand zijn wil het gebruik van een cc gerechtvaardigd zijn.

Dan de e-mail waarin jij in de cc bent opgenomen. Daar kan ik heel kort over zijn: maak een rule of filter waarin je duidelijk aangeeft dat je cc’s niet leest. Dat bespaart tijd! Wanneer het echt belangrijk is mailen afzenders je direct of bellen ze je wel.

B. En dan het echte werk!

Nu komen we toe aan het echte werk.

De eerste stap die we nemen is dat we alle mail die op dit moment in de inbox staat verplaatsen naar een nieuw te maken map met de naam: Iedere dag een half uur. Je voelt ‘m al aankomen: iedere dag besteed je een half uur aan het ‘leegscheppen’ van die map. Het zou me niet verbazen als er honderden, zoniet duizenden e-mails in staan (ik heb dergelijke inboxen gezien!). Dus, iedere dag een half uur aan werken tot het leeg is. Dit doe je dus naast je nieuwe slimme manier van werken met je inbox die ik nu ga beschrijven:

7. Zorg voor een aparte takenlijst of ‘to do applicatie’.

Een belangrijke oorzaak van een vollopende inbox zijn e-mails die om jouw actie vragen die los staat van e-mail of data in je pc. Sterker nog: ik mag hopen dat je leven zich voor het belangrijkste deel buiten je computer afspeelt! Hoe los je dit probleem op? Simpel: zorg voor een taakmanager in de vorm van een papieren notitiesysteem (een boekje) of een app voor je smartphone. In ieder geval iets wat je altijd makkelijk mee kunt nemen. Ik ben zelf erg tevreden over 2Do op de iPhone in combinatie met Toodledo voor het synchroniseren op de computer. Daarnaast is Omnifocus voor iPad, Mac en iPhone ook een mooie toepassing. Er zijn dus veel goede systemen. Kies in ieder geval voor een oplossing waarmee je gewoon op pad kunt. Wanneer iemand zegt: “Maar GTD werkt goed in Outlook” vraag ik me af of deze persoon wel eens zonlicht ziet!

Wat doe je vervolgens met e-mail? In ieder geval gebruik je de inbox of je e-mailprogramma niet als takenlijst! Lees goed: er is namelijk meer in dit Aardse bestaan dan e-mail. Je zal ook andere taken moeten noteren zoals bijvoorbeeld het plakken van je band en het voeren van de vis van de buren die op vakantie zijn! Hoe je e-mail verwerkt heb ik beschreven bij het volgende punt. Door een aparte takenlijst of to do applicatie te gebruiken hoef je niet bang te zijn dat je wat gaat missen als je jouw inbox leegt. Bovendien kun je ook andere acties erin vastleggen. Voortaan kun je jouw aandacht focussen en hoef je minder ballen in de lucht te houden

8. Beschouw het afhandelen van je e-mail als een tennispartij

Daarmee bedoel ik: speel punt voor punt. Anders geformuleerd: handel e-mail na e-mail op gepaste wijze af en doe uitsluitend dat wat strikt noodzakelijk is: open de mail en voer uitsluitend een van de volgende acties uit:

• archiveer het nadat je taken en acties hebt ingepland (zie vorige punt);
• antwoord onmiddellijk wanneer het afwikkelen van de e-mail met inbegrip van het uitvoeren van een eventuele taak niet meer dan 2 minuten vraagt en archiveer of verwijder de e-mail daarna;
• forward de mail als het niet voor jou is bestemd en archiveer of verwijder de e-mail daarna;
• Verwijder de e-mail.

Andere smaken zijn er niet en let op: aan het eind van de rit is er dus sprake van dat de e-mail is gearchiveerd of verwijderd. In geen geval blijft een e-mail achter in de inbox!

9. Gooi veel e-mail weg!

‘Wat is het ergste dat kan gebeuren wanneer ik deze e-mail weggooi!?’ Die vraag moet je jezelf vaker stellen. Neem van mij aan: de wereld zal niet vergaan en volgens het Paretoprincipe zijn pakweg 80% van je e-mails niet belangrijk genoeg.

10. Wees bondig en beperk je tot een onderwerp per keer!

Besteed maximaal 5 regels aan je mail. Het scheelt jou en de geadresseerde tijd. Beperk je tot de kern van de zaak en tot een onderwerp. Kort en krachtig is het credo. Wil je twee onderwerpen ter sprake brengen? Gebruik twee e-mails. Wil je honderd onderwerpen ter sprake brengen? Gebruik honderd e-mails.

11. Bepaal zelf je planning

Zet toeters en bellen uit. Pinggeluiden, alarmsignalen en bellen die afgaan wanneer een mail binnenkomt werkt afleidend. Stuur standaard een autoreply aan mensen dat je slechts een of twee keer per dag je e-mail leest. En doe het ook niet vaker! De meest ideale tijden zijn tussen 10:00 uur en 11:00 uur en tussen 15:00 uur en 16:00 uur. Ik zal je uitleggen waarom: iedere werkdag begint met het volgende ritueel: in plaats van zelf doortastend op te treden zoeken veel mensen de oplossing bij een ander. Sommige mensen zijn zelfs zo schaamteloos dat ze dit delegeren noemen. Dus de kans is groot dat wanneer jij om half negen je e-mail ophaalt je al meteen verzoeken aantreft die jou afhouden van je eigenlijke werk. De remedie: wanneer je pas om half elf je e-mail checkt zul je zien dat vele problemen zich al vanzelf hebben opgelost.

Waarom je e-mail niet later dan 16:00 uur ophalen? Aan het einde van de dag zijn er veel mensen die een goede reden om stipt 17:00 uur op te houden met werk. Vanaf 16:00 uur ontstaat zwelt een tsunami aan van ‘zou-jij-nog-even-dit-voor-me-kunnen-doen-e-mailtjes’ en ‘zou-je-voor-morgenochtend-e-mailtjes’. Wanneer je een autoreply stuurt dat je deze dag je e-mail niet meer leest gaan wederom veel problemen zich vanzelf oplossen.

Nu maak ik zelf mee dat door dit e-mailbeleid ik wel eens ironische mailtjes terugkrijg van mensen die zich kennelijk storen aan mijn autoreply. Bedenk het volgende: als ze de tijd hebben om je dergelijke onzin over jouw autoreply te e-mailen hebben ze kennelijk ook tijd genoeg om hun eigen sores op te lossen. Bovendien word jij door je leidinggevende beoordeeld op jouw successen en niet die van een ander (ook al heb je die zo goed geholpen). Wanneer zaken écht belangrijk zijn, of wanneer een snelle reactie van jou gewenst is bellen mensen je wel op. Ik zal het je nog sterker vertellen: sommige van deze mensen nemen ook iedere keer de moeite om een ironisch mailtje hieraan te besteden. De remedie: zie punt 4.

12. Eindig met een lege inbox

Als je jouw e-mail ophaalt zorg je ervoor dat je aan het eind van de rit je inbox leeg hebt! Ik maak even een analogie met de gewone post: als je brieven binnenkrijgt ga je niet de envelop openen, de brief vluchtig lezen om hem vervolgens weer terug te stoppen in de geopende envelop om het weer op de deurmat te leggen (om na een paar dagen dit ritueel nog eens te herhalen). Loop alle e-mails door en handel ze af zoals beschreven bij punt 8. En als je weet dat je per keer een half uur de tijd nodig hebt dan zorg je ervoor dat je een half uur rustig en ongestoord eraan kunt werken.

Allereerst even een definitie van de stress waarover we spreken: We hebben het in dit artikel over negatieve stress. Dus niet de opwinding die je voelt vlak voordat je iets gaat doen wat je heel leuk of spannend vindt. Evenmin hebben we het over een realistische deadline die totdat geleverd is een doorlooptijd oplegt. Even de ‘beuk’ erin en de mouwen opstropen is soms zelfs goed.Verder doet de vraag of er sprake is van extreme stress of lichte stress niet ter zake: allebei is namelijk slecht.

Waarom richten onze trainingen zich ook op het veranderen van een attitude en niet uitsluitend taakmanagement op het werk? Dat komt doordat we niet deelbaar zijn in twee mensen: een werk- en thuismens. We nemen namelijk onze stress van thuis mee naar het werk en we nemen de stress op de werkvloer mee naar huis. Het is dus zaak om een life style te ontwikkelen die erop gericht is dat zowel in de privésfeer als op het werk het beste uit ons mensen wordt gehaald en stress zoveel mogelijk wordt gereduceerd. Naast en goede balans tussen werk en privéleven is het dus ook belangrijk om privé de zaakjes goed op orde te hebben.

Continue stress, zelfs in lichte mate, kan tot grote negatieve gevolgen leiden. Het is belangrijk dat we voldoende tijd hebben om tot onszelf te komen en te ontspannen. Dingen doen waarbij we even niet in dienst zijn van een ander maar van onszelf is goed voor ons. Een tekort aan ontspanning keert zich namelijk tegen ons. Wanneer we dus zeggen dat men ook vrije tijd werkelijk moet inplannen is dat niet een loze uitspraak. Vrije tijd inplannen en daadwerkelijk vrij zijn moeten we dan ook als een echte taak beschouwen en een heel hoge prioriteit toekennen!

Ons brein gaat door stress steeds slechter functioneren: we kunnen ons moeilijker concentreren; we zijn minder creatief; ons abstractie- en analysevermogen wordt gereduceerd; we raken het overzicht kwijt; logisch en rationeel denken wordt steeds moeilijker en we hebben grote moeite om tegenstellingen op te heffen. Allemaal vaardigheden die belangrijk zijn in een samenleving waar spierballen minder tellen en kenniswerk steeds meer gemeengoed is. (1)

Dit kan ertoe leiden dat we verkeerde beslissingen nemen, fouten maken en vergissingen begaan. We hebben het dan niet over fouten die we kunnen verbeteren en waar we van kunnen leren. Nee, we spreken dan over het maken van domme fouten!

Het is dus zaak dat mensen leren om zonder continue stress een productief leven te leiden (let op: ik zeg dus nadrukkelijk leven. Leven is werk + privé!) waarbij ze het beste uit zichzelf en hun tijd halen en voldoende ontspannen.

Daarnaast is het ook belangrijk dat leidinggevenden hiermee rekening houden. Daarmee zeg ik niet dat de werkvloer moet transformeren tot een country club! Wanneer we het beste uit mensen willen halen dat zullen we rekening moeten houden met het feit dat we steeds meer een appèl doen op het brein en steeds minder op de spierballen van onze medewerkers. Zeker in een tijd van Het Nieuwe Werken zal meer aandacht moeten worden besteed aan het gegeven dat medewerkers zichzelf goed kunnen managen én dat hun leidinggevende dat ook ondersteunt en respecteert.

(1) Bron: Brain Abuse. Auteur Prof. Dr. Theo Compernolle, professor aan de Vrije Universiteit Amsterdam, Visiting professor aan de Vlerick School for Management

Work life balance in mijn leven

10 supertips voor een betere work life balance

1. Bij een work life balance hoort het juiste tempo

Eigenlijk een logische tip. Als je je tempo lekker hoog kunt houden krijg je meer gedaan. Bepaal een tempo voor jezelf dat lekker werkt. Ik merk bijvoorbeeld dat wanneer ik loop ik flink de pas erin moet zetten, als ik te langzaam loop of slenter word ik moe. Die flinke pas is mijn tempo. Zo is het ook met werken en dingen doen. Bepaal jouw juiste tempo.

2. Onbelangrijke dingen brengen je work life balance in gevaar. Zeg op tijd:”Nee”

3. Work life balance betekent ook goed voor je lichaam en geest zorgen

Been there done that. Ik weet hoe het is om een te lange periode slecht te eten, weinig te bewegen, veel te roken, weinig te slapen en weinig te ontspannen. Ik werkte me uit de naad en wat had het me opgeleverd? Je voelt je niet lekker in je lijf, slecht zelfbeeld en een waardeloze conditie. Ik deed het nota bene terwijl ik wist dat ik gezondheidsproblemen had op dat moment. Ik dwing me nu om drie keer per week – no matter what – 10 kilometer te rennen, ik rook niet meer, eet gezond en ga geregeld helemaal los tijdens een concert van een vuige rockband. En ik kan je een ding zeggen: ik voel me supergoed, heb waanzinnig veel plezier in mijn leven en ik ga als een raket in mijn werk… en ik werk niet over…
Dan nog even de waarheid over fast food: fast food is helemaal niet zo fast, je moet eens weten hoeveel tijd ik nodig heb gehad om overtollige kilo’s kwijt te raken!

4. Persoonlijke APK, je eigen nul meting

5. Als je omgeving zegt dat je een workaholic bent is er geen sprake van een work life balance

Als je omgeving je een workaholic noemt dan moet je het serieus nemen. Hard werken kan ook een gewoonte worden. Als het een gewoonte is geworden moet je ervoor zorgen dat je die gewoonte doorbreekt! Ter overpeinzing: bij The Boston Consulting Group (geen flauwe jongens als je het mij vraagt) is gebleken dat wanneer mensen op tijd naar huis gaan – en dus niet overwerken – betere output leveren. Mijn persoonlijke ervaring is niet anders. En ik ken beide situaties!

6. Het leven eenvoudiger maken hoort bij een work life balance

7. Vind een goede werkgever die waarde hecht aan een work life balance

Ben je een human resource of een mens? Eigenlijk zo logisch als je maar bedenken kan. Vind een werkgever die bij jou past, waar je een goed gevoel bij hebt en die het mogelijk maakt om werk en privé goed te combineren. In Nederland wordt ieder jaar weer de beste werkgever gekozen. Wacht de volgende verkiezing maar af zou ik zeggen. Of ga voor jezelf werken. Maar let op: voor Freelancers zijn het nu heel moeilijke tijden! Wees dus ook realistisch.

8. Samen eten

9. Vaders voor vaders, moeders voor moeders!?

In de oorspronkelijke tekst stond: “Join a fathers support group”. Dat ging me dus veel te ver. Alsof vaders slachtoffers zijn. No way! Bovendien, we zijn nuchtere Nederlanders… Dus wees er juist trots op dat je vader bent. Wat wel goed is aan deze tip: deel ervaringen met andere vaders over hoe zij omgaan met hun work-life balance. Maar dat hoeft echt niet in de setting van gespreksgroepen als je het mij vraagt.

10. Bij een work life balance hoort minstens eens per week een familieavond

Wat zie ik vaak als oorzaken van stress

Een capita selecta uit mijn trainingspraktijk (en ik heb inmiddels aardig wat cursisten gezien)

• Reactief in plaats van pro actief gedrag
• Een rommelige omgeving
• Verrast worden door zaken die eigenlijk planbaar zijn
• Uitstelgedrag
• Een te dienstbare instelling
• Geen Nee durven zeggen
• Aardig gevonden willen worden
• Omgang met mensen die een negatieve invloed op je gemoed hebben
• Te hoge werkdruk
• Geen duidelijk onderscheid tussen werk en privé
• Taken uitvoeren die niet aan je doelen bijdragen (zinloos druk zijn!)
• Slechte relatie
• Onduidelijkheid en niet weten waar aan toe te zijn

Stress. Been there, done that

Veel van voornoemde oorzaken zijn te voorkomen, te vermijden en/of uit het leven te bannen! Het is een kwestie van keuzes maken. Sommige van jullie denken wellicht: “Die Hoorn kletst uit zijn nek!”. Ik kan je één ding zeggen: “Been there, done that!”

Om een voorbeeld te geven: Waarom kies je voor een grandioze stressjob met vervelende collega’s en werk waar je eigenlijk niets mee hebt? Vanwege het geld? Geld is belangrijk, en neem van mij aan dat je ook met een leuke job geld kunt verdienen. Als je maar de bereidheid tot verandering hebt en keuzes durft te maken!

En nog een voorbeeld: ben je zelfstandige en werk je voor een opdrachtgever die jou destructief bekritiseert? Wat houd je tegen om deze opdrachtgever eruit te gooien? Zorg altijd voor goede contracten dat je van dergelijke opdrachtgevers af kunt komen. Ook tijdens een crisis is het belangrijk dat je met respect wordt behandeld door opdrachtgevers. als dat niet zo is verloochen je jezelf! Dat is slecht voor je eigenwaarde en dat creëert ook stress. Bovendien ga je slechter functioneren door dit soort opdrachtgevers en dat gaat ook ten koste van je winst.

Kiezen voor stress om maar niet te veranderen

Ik merk vaak tijdens trainingen dat cursisten héél creatief zijn in het benoemen en bedenken van omstandigheden waardoor verandering zo goed als uitgesloten is. Ik zeg dan vaak: ‘Dus je volgt een intensieve training om niet te veranderen!?’. Dat is een plaagstootje. Maar wel een die de vinger op de zere plek legt. Verandering gaat tegen onze natuur in en we bedenken graag argumenten tegen verandering en dus vóór stress in dit geval. Sterker nog: verandering zorgt op zichzelf ook weer voor stress. Eigenlijk heel gek hoe we onszelf in het ootje nemen.

De rode draad in de argumentatie niet te hoeven veranderen

• Men kan niet veranderen want men moet toch brood op de plank hebben
• Men kan niet veranderen want het is wetenschappelijk aangetoond dat je na je 6e niet meer verandert
• Men kan niet veranderen want men is afhankelijk van anderen
• Men kan niet veranderen want men kan een ander niet in de kou laten staan
• Men kan niet veranderen want die mail moet worden beantwoord
• Men wil niet uit de toon vallen en niet onaardig gevonden worden
• Men geeft toe aan primaire impulsen (waan van de dag)
• Men kan niet veranderen want er komt altijd wel wat tussendoor (uitstelgedrag)

De rode draad is eigenlijk in beginsel dat men zich dienstbaar en aardig wil opstellen aan de omstandigheden en toe wil geven aan impulsen in plaats van doordacht aan zichzelf te denken (en ernaar te handelen!). Voor de mensen die dit herkennen bij zichzelf en ook de bereidheid hebben dit aan zichzelf toe te geven heb ik de volgende tips:

• Wees niet bang! In Nederland kom je niet om van de honger en – al klinkt het vreemd – je bent vervangbaar. Dus als je een keer de telefoon niet oppakt of een e-mail niet voor 09:30 uur beantwoordt lost een probleem zich meestal tóch op
• Ruim een rommelige omgeving op! Een rommelige omgeving maakt je geest rommelig en ondermijnt discipline. Men zegt wel eens: lichaam en geest zijn één. Wat mij betreft zegt de mate van orde van iemands leefomgeving ook veel over hoe iemand functioneert
• Denk goed na over wat er voor jou écht toe doet! Wat wil je werkelijk doen en wat zijn jouw doelen. Als je namelijk weet wat voor jou belangrijk is dan weet je ook waar je wel en niet aandacht aan moet besteden en wie je daarbij nodig hebt. Prioriteiten stellen gaat daardoor ook beter
• Zorg goed voor je lichaam. Ga sporten en ontspan op tijd. Schep er genoegen in dat je verzorgd en gezond voor de dag komt
• Geef niet zomaar toe aan impulsen. Tel tot 10 en vraag je eerlijk af of je geen zaken uitstelt waardoor je ‘hogere doelen’ en werkelijke verantwoordelijkheden in gevaar brengt
• Zorg ervoor dat je koersvast blijft. Dat is wat anders dan eigenwijs of koppig zijn! Volg jouw lijn of koers en laat anderen je niet van je pad brengen
• Leer lef te ontwikkelen. Klinkt raar, maar angst is een slechte raadgever: stel je een ‘oefendoel’ waar in jouw geval lef voor nodig is. Bijvoorbeeld: spreek minstens een keer per dag een mooie man of vrouw aan zonder verlegen te zijn.

Tot slot: je kunt onmogelijk iedereen te vriend houden of door iedereen aardig worden gevonden. Dus als je quality time aan iemand wilt besteden: besteed die aan jezelf! (let op: besteden is in dit geval een werkwoord!)